Kinderdijk: het ontstaan

De Alblasserwaard is een landstreek in het zuidoosten van de Nederlandse provincie Zuid-Holland en vormt tevens het zuidelijk deel van het Groene Hart. Het betreft een laaggelegen en dunbevolkt gebied dat wordt omsloten door rivieren en kanalen. De Alblasserwaard wordt doorsneden door sloten, vaarten en een tweetal kleine riviertjes: de Alblas en de Giessen. En in de laagste, westelijke punt van de Alblasserwaard vindt u het dorp Kinderdijk, waar 19 authentieke, iconische windmolens het polderlandschap sieren…

Voorgeschiedenis


Landschappelijk gezien is de Alblasserwaard een prachtig, uitgestrekt veenweidegebied beneden de zeespiegel. De geschiedenis van de Alblasserwaard begon toen er zo'n 10.000 jaar geleden door de wind zandduinen oftewel “donken” werden opgeworpen, waarvan sommige nog altijd in het landschap zichtbaar zijn. Na enkele bevolkingen en ontvolkingen werd de Alblasserwaard vanaf het jaar 1000 opnieuw permanent bewoond.

Inmiddels behoort de Alblasserwaard tot de mooiste landstreken van Nederland. Dus kom gezellig langs voor een ongekend cultureel uitje en een heerlijk dagje weg in de vrije natuur! Hieronder vindt u aanvullende informatie over het ontstaan van de Alblasserwaard in zijn algemeenheid en Kinderdijk in het bijzonder…

Overwaard & Nederwaard


De afwatering van de Alblasserwaard verliep tot in de 13e eeuw langs natuurlijke weg. Via veenriviertjes vloeide het overtollige water naar de grote rivieren. Door ontwatering en het inklinken van de bodem ontstonden echter steeds vaker problemen bij hoge rivierwaterpeilen. In opdracht van de Hollandse graaf Floris V werd het eerste waterschap opgericht, met als doelstelling het beheer en onderhoud van de dijkring van de Alblasserwaard. Halverwege de 14e eeuw werden twee grote afwateringseenheden tot stand gebracht: de waterschappen Overwaard en Nederwaard.

Hoge boezem & lage boezem


De afwatering van de Alblasserwaard in de Lek vond plaats op het laagste punt bij het dorp Kinderdijk. Hier kwamen de hoofdwatergangen van de Overwaard (het Achterwaterschap) en de Nederwaard (het Nieuwe Waterschap) tezamen; tot op heden slechts gescheiden door een smalle kade. Bij lage rivierwaterstanden kon afzonderlijk –via een aantal sluizen– worden geloosd. Dit systeem werd omstreeks 1738 vervangen door het nieuwe boezemstelsel…

De toenemende lozingsproblemen leidden tot de aanleg van hoge (berg)boezems. Om het water vanuit de lage boezem in de hoge boezem te kunnen malen, werden 19 windmolens gebouwd. Deze molens vormen nu het unieke molenlandschap van Kinderdijk.

Stoomgemalen


In 1868 kregen de Kinderdijkse molens hulp van twee stoomgemalen. Het Wisboomgemaal, genoemd naar de toenmalige voorzitter van het bestuur van de Overwaard, bemaalde de Overwaard. Vier schepraderen maalden het water van de Lage Boezem van de Overwaard in de Hoge Boezem. De molens bleven overigens nog gewoon in functie. Het stoomgemaal van de Nederwaard is inmiddels afgebroken. Op het fundament van het oude stoomgemaal staat nu het J.U. Smitgemaal.

Elektrische gemalen


In 1924 werd het stoomgemaal omgebouwd tot een elektrisch gemaal, waarbij de stoominstallatie en de grote schoorsteen werden gesloopt. In het voormalige ketelhuis kwamen de transformatorruimte, machinekamer en werkplaats. Nieuwe zijvleugels boden plaats aan twee tweezijdig aanzuigende Pannevis centrifugaalpompen. Twee draaistroommotoren met een vermogen van 115-195 kW zorgden voor de aandrijving. In 1953 werd ter versterking een tweede elektrisch aangedreven hulpgemaal naast het Wisboomgemaal gebouwd (dit is inmiddels gesloopt).

Monument


In 1995 werd het huidige vijzelgemaal De Overwaard (ir. G.N.Kokgemaal/Overwaard) in gebruik genomen en het gemaal Wisboom buiten werking gesteld. Het gemaal Wisboom is –inclusief de installaties– als monument behouden en door Stichting Werelderfgoed Kinderdijk weer maalvaardig gemaakt. Naast de monumentenstatus heeft het ook een nieuwe bestemming gekregen als bezoekerscentrum.

Tip: De schatrijke cultuurgeschiedenis van het Groene Hart, de ongerepte natuurrijke omgeving van de Alblasserwaard en het iconische molencomplex van het dorp zelf maken Kinderdijk tot een unieke bestemming voor een onvergetelijk dagje uit. Kinderdijk is bovendien de ideale uitvalsbasis voor fietsers en wandelaars…

Banner Kinderdijk video 1927

Banner Kinderdijk video 1941

Banner Kinderdijk video 1955

Banner Kinderdijk video 1960

Banner Kinderdijk video 1965

Banner Kinderdijk video 1975